Các nhà khoa học giành Nobel Hóa học 2026 giải thích nguồn gốc bất đối xứng của phân tử quiral

Tóm tắt nhanh

• Nobel Hóa học 2026 vinh danh các nhà khoa học nghiên cứu lý do nhiều phân tử sinh học tồn tại chủ yếu dưới một dạng đối hình (homochirality).
• Một phân tử quiral có hai dạng gương (enantiomer) giống nhau về vật lý nhưng khác về hiệu ứng sinh học, khiến một dạng có thể hữu dụng và dạng kia gây hại.
• Vấn đề thực tiễn: trong phát triển thuốc dựa trên amino acid hoặc đường, sản xuất hỗn hợp hai enantiomer có thể gây tác dụng phụ nếu không kiểm soát được dạng mong muốn.
• Louis Pasteur là người đầu tiên phát hiện hai enantiomer phản ứng khác nhau với vi khuẩn, đặt nền tảng cho nghiên cứu về quiral.
• Willy Marckwald đầu thế kỷ 20 thiết kế phản ứng bất đối xứng dùng chất xúc tác quiral, chỉ hơi lệch tỉ lệ giữa hai enantiomer.
• Charles Frank (1953) đề xuất mô hình toán học gồm ba điều kiện để tái tạo homochirality: phản ứng bất đối xứng, khuếch đại sai lệch và phản ứng tự sinh xúc tác (autocatalysis).
• Autocatalysis tạo phản hồi dương, nơi lợi thế ban đầu nhỏ sẽ được khuếch đại cho đến khi một dạng chiếm ưu thế.
• Từ đầu thập niên 1980, Henri Kagan tập trung cải thiện phản ứng bất đối xứng bằng nghiên cứu chi tiết về xúc tác, thách thức giả định xúc tác kim loại chỉ tương tác với một enantiomer.
• Kagan phát hiện khi kim loại kết hợp với hai phiên bản của chất chiral có thể tạo ba kết hợp (A-A, B-B, A-B); tổ hợp A-B làm chậm phản ứng, gián tiếp ưu tiên tạo ra một enantiomer — hiện tượng gọi là “nonlinear effect”.

Tóm tắt tự động bằng AI từ bài gốc, có thể có sai sót. Hãy kiểm chứng ở bài gốc.